دفـــــــــــاع مقدس
 
نويسندگان

هشت سال دفاع مقدس برهه ای ازتاریخ این مملکت و دغدغه یک نسل را به خود اختصاص داد . ارزیابی این رویداد ابعاد گوناگونی داشت. جنبه های روانشناسی، جامعه شناسی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، عملیاتی وهمچنین پیامدها وبازتاب های جنگ از جمله مواردی است که پژوهش در آن ضروری به نظر می رسد.با توجه به حساسیت موضوع گمان می رود که مطالعات وتحقیقات بسیاری در این زمینه در طی این سالها انجام شده است . خبرگزاری حیات برای دستیابی به پاسخ هایی درزمینه پژوهش در عرصه دفاع مقدس میز گردی با حضورسردار احمد سوداگر، رییس پژوهشکده علوم و معارف بنیاد حفظ آثار ونشر ارزشهای دفاع مقدس و دکتر محمد درودیان، محقق مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ ترتیب داده است که مشروح آن به شرح زیر است:

حیات: در ابتدا بفرمایید پژوهش و تحقیق چه تعریفی دارد؟
درودیان: اگر پژوهش و تحقیق را مترادف بدانیم تعریف عام آن کاویدن و تفحص کردن است، اما بین پژوهش و تحقیق تفاوت وجود دارد. پژوهش بیشتر نوعی گردآوری داده ها است که در این تعریف متعهد به روشن شدن یک حقیقت نیست. ولی مسئله مدنظر و دغدغه اصلی ما امرتحقیق است. درتحقیق هم فرض براین است که یک حقیقتی وجود دارد و ما باید به آن برسیم. درمورد جنگ هم، فرض براین است که یک امر تاریخی در کشور اتفاق افتاده که این امر تاریخی ناظر بریک وجود و جلوه حقیقتی است که عناوین مختلفی برای تحقیق از جمله مقوله ایثار و شهادت دارد.
سوداگر: من درخصوص این موضوع مخالف آقای درودیان هستم و اعتقادم براین است که تحقیق و پژوهش تا حدودی مترادف هستند.تحقیق، جست و جو و کاویدن درباره هرچیزی است که وجود دارد ولی پژوهش به دنبال یک موضوع خاص است. اگر در این مورد استدلال دکتر درودیان را مبنی بر این که کاویدن و یافتن حقیقی که وجود دارد را بپذیریم، پژوهش ماوراء این تعریف است. تحقیق پیرامون حقیقی است که شاید وجود دارد و یا به عبارت دیگر برای عملی کردن و یا به ظهور رساندن حقایقی که به ظهور نرسیده اند و معلوم هم نیست که به ظهور برسند.
یکی از فواید پژوهش کاربردی کردن تحقیقات است. برای بهره برداری از این گنجینه باید از یک روش هایی استفاده کرد که این روش هم محصولی از پژوهش است. یعنی یافتن چیزی که شاید باشد و نباشد و انتقال آن یافته ها به جوامع دیگر.

حیات:آیا به نظر شما تفاوتی بین این دو موضوع می شود قایل شد؟
سوداگر: من خیلی تلاش کردم که تفاوت بین تحقیق و پژوهش را بدست آورم. منتها به نتیجه ای نرسیدم. اما در دسته بندی تعاریف تحقیق و پژوهش متوجه اختلاف بین آن ها شدم.

حیات: آیا پژوهش در حوزه دفاع مقدس پژوهش تقسیم بندی خاصی دارد؟
درودیان: دوگونه می شود با این پرسش برخورد کرد. یک شکل آن، بحث مدیریتی است که به سردار سوداگر برمی گردد و من از منظر مدیریتی به موضوع نگاه نمی کنم. وگونه دیگر تقسیم بندی که شاید به تعریف ما از پژوهش و تحقیق برمی گردد و این نوع مباحث بیشتر به نظریه پدیدارشناسی نزدیک می شود تا نظریه فهم ، زیرا در این مباحث چراهایی به وجود می آید از قبیل: آیا تقسیم بندی تاریخی اعتباری است یا حقیقی؟ آیا در تقسیم بندی عصر خردگرایی، دین مداری، یا پس یا بعد از تاریخ نقطه خاصی وجود دارد؟ آیا مشخصه کلی را درنظر می گیریم و آن مشخصه را مبنا قرار می دهیم؟ و به دلیل آن شاخصه هایی که داریم تعریف می کنیم؟ یا کس دیگری می آید و شاخصه های دیگری با تعریف دیگری می آورد؟

حیات: آیا این مباحث اعتباری است یا حقیقی؟
درودیان: این تعریف ها اعتباری است و به مبانی نظری برمی گردد و بر متد لوژی و روش تحقیق تاثیر می گذارد، به این صورت که چه چیزی را اصل قرار بدهیم.

حیات: مباحث اعتباری و حقیقی را در جنگ هشت ساله چگونه ارزیابی می کنید؟
درودیان: جنگ ایران و عراق یک دوره از تاریخ این مملکت را به خود اختصاص داد دوره ای که افکار، رفتار، ساعت عمل و نظر در متغیر جنگ خلاصه می شد، رخدادی که ظرفیت فکری، ذهنی و فهم ما را مشخص می کرد. اما دوره بعد که مورد مطالعه قرار می گیرد دوره پس از جنگ است این دوره، دوره حقیقی است و بررسی این دو دوره در پژوهش هم متفاوت است و تفاوت آن در نوع نگاه و ادراک ما به مسئله بر می گردد.

حیات : آیا در مطالعات سطح کلان این دو دوره تقسیم بندی وجود دارد؟ و اگر دارد آیا در این واحد مطالعات جابه جایی انجام شده است یا خیر؟
درودیان: من معتقدم که سه واحد مطالعاتی از زمان جنگ تاکنون داشته ایم. اولین مبحث به واحد عملیاتی برمی گردد که این واحد در زمان جنگ غالب بود چون جنگ در جریان بود اما امروز این واحد مطالعاتی غالب نیست زیرا در دوران پس از جنگ به سر می بریم. در تقسیم بندی واحد دوم شامل نیروهای انسانی و شهدااست. در زمان جنگ این واحد مطالعاتی عام بود، اما پس از جنگ به واحد خاص با رتبه بندی شهدا مورد بررسی قرار گرفت. برگزاری کنگره فرماندهان شهید از آن جمله است . سومین واحد مطالعاتی مدنظر، مباحث سیاسی جنگ است. تحقیقات در زمان جنگ تحولات عراق،‌ آمریکا و شوروی را مورد بررسی قرار می داد اما در جابه جایی موضوعی جای خود را به پرسش های پس از جنگ داد. در واقع در زمان جنگ این واحد بیرونی بود اما همین مسئله در زمان پس از جنگ در جابه جایی خود به عنوان یک مسئله درونی تبدیل شده است و اگر نتوانیم واحد سوم مطالعاتی را که نقد جنگ است را حل کنیم مبانی آن در واحد مطالعاتی را متزلزل می کند زیرا اگر نتوانیم مشروعیت جنگ را اثبات کنیم جنگ از یک میراث ملی تبدیل به یک میراث گروهی تبدیل می شود. درحالی که جنگ یک میراث ملی است زیرا موجودیت و بقای تاریخ ایران را حفظ کرده است.


سوداگر: وقتی تاریخ معاصر کشور را مورد مطالعه وبررسی قرار می دهیم.متوجه می شویم که پیروزی انقلاب و دفاع هشت ساله، دو فراز و موفقیتی است که در نیم قرن اخیر در تاریخ کشور ایران می درخشد. دو مدل موفقی که پذیرفته شده جهان درونی و بیرونی است و هیچ کدام از موفقیت های داخلی هم به بالندگی انقلاب و دفاع نمی رسد. در مباحث تحلیلی فعلی کشورنیز یکی از فاکتورهای اساسی بازدارندگی دشمن به کشور، همین مسئله دفاع هشت ساله ما است که نگذاشتیم دشمن به اهدافش برسد. پس لازم است که این دو مدل را مورد ارزیابی قرار بدهیم. این مدل بر نیروی انسانی استوار است و عوامل انسانی، نه به عنوان یک موجود فیزیکی یا ابزاری بلکه با نگاه ابعاد متافیزیکی باید مورد مطالعه قرار گیرد.

حیات :در تقسیم بندی امر پژوهش، چه عواملی باید مدنظرقرا گیرید؟
سوداگر: دراین تقسیم بندی باید سه اصل را مورد توجه قرار دهیم از جمله تعریف موضوع، گروه بندی موضوع و همچنین کاربردی کردن تحقیقات. به نظر من، اگراز تحقیقاتی انجام شده نتوانیم یک فرمول رااز آن استخراج کنیم تا در اختیار نسل های بعد قرار بدهیم، هیچ کاری انجام نداده و فقط انباری از تحقیقات را به وجود آورده ایم.

حیات: دکتر درودیان در تقسیم بندی به پژوهش مدیریتی اشاره کردند شما در این مورد چه نظری دارید؟
سوداگر: به نظر من، سخت ترین و پیچیده ترین شکل مدیریت، مدیریت بر نیروی انسانی است و مشکل تر مدیریت بر منابع نیروی انسانی در بحرانی ترین واژه جهانی یعنی جنگ است. در جایی شنیدم که می گفتند، چگونه فرماندهان و مدیران را کنترل کنیم. گفتم: در زمان جنگ،‌ چند نفر بازرس و عنصر حفاظت و عقیدتی زین الدین و باکری را کنترل می کردند. زمانی، یک سری ابزار و وسایل را به مدیر می سپارند و می خواهند که در دخل و تصرف آن سوء استفاده نکند. اما زمانی مثل دوره جنگ، جان انسان ها را به او می سپارند و تفاوت این دو دوره در اینجا مشخص می شود که کدام مدیر سازمانی را سراغ دارید که بین کارمندان و مدیران رده پایین خود مثل زمان جنگ محبوبیت داشته باشد.آیا قالیباف به عنوان شهردار تهران بین مدیران خود در شهرداری به اندازه زمانی که فرمانده لشکر نصر و لشکر 25 کربلا بود محبوبیت دارد؟ آن زمان افراد برای شهادت و زخمی شدن از همدیگر سبقت می گرفتند. باید از مدل های مدیریتی زمان جنگ الگو بگیریم و آن را به مدیران آموزش بدهیم. ما حتی در بررسی مدل فرماندهان جنگ خود به مدل های مشابه ای از جمله مدل مدیریتی فیدل کاسترو برمی خوریم این شباهت نه از نظر ایدئولوژی بلکه از نظر رفتاری است.

حیات :فکر نمی کنید مدل رفتاری هر دوره مختص به شراط زمان خود است؟
سواداگر: هیچ وقت واژه های روان گرا از ذهن و دل انسان عوض نمی شود خوبی خوبی است و زشتی زشتی است به تعداد واژه ها می توان متغیر داشت ولی رفتارها و واژه های روان گرا عوض شدنی نیستند ومیل به خوبی ها دارند و خوبی ها هم تماما حسی است.

حیات: فکر می کنید چقدر در امر پژوهش دفاع مقدس موفق بوده ایم؟
درودیان: هیچ. تا مادامی که یک چیزی را دوست داریم و بخشی از وجود ما است نمی توانیم درباره آن پژوهش کنیم. زمانی می توانیم درباره یک مسئله پژوهش کنیم که از آن فاصله گرفته باشیم. تا مادامی که نمی توانیم از چیزی فاصله بگیریم که دوستش داریم، نمی توانیم از آن پرسش کنیم چون پرسش حاصل فاصله است. در تقسیم بندی سردار سوداگر به تعریف موضوع و دسته بندی آن موضوع اشاره کردند. سوال اینجاست که چرا در ده سال پیش درباره این تقسیم بندی صحبت نکردیم؟ چرا یک پایان نامه قوی درباره جنگ انجام ندادند؟ هر چند که حالا هم انجام نمی شود! یعنی در واقع، همیشه دلایل انجام یک مسئله همان قدر مهم است که مسئله ای به سرانجام نمی رسد. سوال اینجاست که یک درس 2 واحدی در کدام رشته دانشگاهی وجود دارد؟ اگر در جنگ مسایلی چون جامعه شناسی، روان شناسی، اندیشه های فلسفی و سیاسی وجود داشته چرا یک درس 2 واحدی در این زمینه تدریس نمی شود؟
چرا یک پایان نامه در این موضوعات ارایه نمی شود؟ بررسی این مسایل نشان می دهد که ما روی این ریشه ها تامل نکرده ایم.

حیات: آیا این ریشه ها به مسئله فاصله گذاری مربوط می شود؟
درودیان: بله، مادامی که ما با خاطره چیزی زندگی می کنیم و درون مایه آن چیزی که با آن زندگی می کنیم قابلیت هایی دارد که امکان زندگی کردن را به ما می دهد هیچ وقت ما را در تامل نمی برد چون بخشی از ما است. آن زمانی که به پایان برسد دوران جدیدی آغاز می شود و با ایجاد فاصله، پرسش ها شروع می شود. مثلا خیلی از مباحثی که درزمان رنسانس نسبت به قرون وسطی مطرح شد، برای انسانهایی که در قرون وسطی زندگی می کردند چنین درکی از آن مسائل نداشتند. پس تا زمانی که فاصله ایجاد نشود نمی توانیم خودمان را نقد کنیم. وجود ما در دوره ای متعلق به جنگ بود. جنگ یک امر حقیقی بود که تجلی پیدا کرد و همه ابعاد زندگی یک نسل را به خود اختصاص داد. آن نسل هنوز هویتی غیر از آن برای خود قائل نیست زیرا با خاطرات آن زندگی می کند. پس فقط می تواند درباره آن تبلیغات و بحث های سیاسی کند اما نمی تواند درباره آن پژوهش کند.

حیات: آیا درباره پژوهش جنگ می توانیم فرضیه ای را در نظر بگیریم؟
درودیان: ما درمورد جنگ نمی توانیم فرضیه ای بکار ببریم. فرضیه جایی کاربرد دارد که مسئله حق و باطل نباشد و شما نمی توانید راه های مختلف را برای یک موضوع پیش بینی کنید و برای اثبات آن تحقیق کنید.

حیات: مراحل پژوهش را چطورمی بینید؟
به نظر من درمورد جنگ در مرحله پژوهشی قرار نگرفته ایم.حتی سال دیگر ما دو نفر را به خبرگزاری خود دعوت کنید و از ما بخواهید که در سالی که گذشت دو پژوهش را نام ببریم؟می گوییم هیچ پژوهشی نداریم.

حیات: پس با این اوضاع، وضعیت پژوهش دفاع مقدس در ایران چه روالی را طی می کند؟
درودیان: درمورد پژوهش در جنگ باید به دو بستر یا موضوع توجه کنیم. یک مسئله درباره رویداد جنگ است و با این سوال مطرح می شود که باور و ذهنیت های موجود درباره جنگ چیست؟ ذهنیت ما یک ذهنیت دفاع مقدسی است که براساس آن یک احکام کلی را برای آن حکم می کنیم که تشکیک در آن راه ندارد. در صورتی که پژوهش ذاتا طرح پرسش می کند و قاعد بر یک حکم و گزاره های کلی نیست.بنابراین مادامی که این ذهنیت درباره دفاع مقدس وجود دارد و جنگ در قالب دفاع مقدس تعریف می شود پژوهش به آن معنا شدنی نخواهد بود. یک بحث دیگر این است که حداقل در 200 سال تاریخ معاصر ما، با هیچ کدام از مسایل اساسی تاریخی، درست مواجه نشدیم. مثلا بحث مشروطیت یا جنگ حیدر نعمتی که یک عده مخالف و یک عده موافق هستند. یک عده مشروطیت را کفر مطلق می دانند و یک عده موافق هستند. حتی علما هم در بحث مشروطیت به دو دسته فکری می رسند یا مسئله نهضت ملی شدن نفت، بالاخره نفهمیدیم مصدق چه کسی بوده؟ آیا آدم خائنی بود یا آدم درستی؟ هنوز تکلیفش را روشن نکرده ایم. یا درباره حادثه طبس یک تحقیق انجام نشده است؟ حالا درمورد جنگ، ما هیچ مسئله ای را تاکنون حل نکرده ایم که از آن عبور کنیم! ما چه مسئله ای را حل کرده ایم؟ مهمتراز این مسئله این است که ما درباره مسائل حرف نمی زنیم. طرح مسئله نمی کنیم. آن موضوع را درونی می کنیم و با تحلیل های سیاسی یک حکم کلی، خائن، چپی، راستی و یا به حکم های مرزبندی سیاسی و یا به تبلیغات و شعارهای کلی تبدیلش می کنیم.
سردار سوداگر: اگر بخواهیم آسیب شناسی پژوهشی کنیم به سه مقوله عمده برمی خوریم، اولین مسئله، بحث ملاحظات است. دومین نکته،‌ بحث نگرانی از برچسب هاست اگر دو کلمه بیشتر بگوییم می گویند چپی هستید سه کلمه کمتر بگوییم می گویند راستی هستید و بالاخره سومین نکته، مسئله تقدس های افراطی است که هم شامل عملیات ها و هم شامل فرماندهان و شهدای ما می شود. آنقدر به جنگ تقدس داده ایم که نزدیک شدن به آن کفر محسوب می شود. می خواهم بگویم مشکلی که داریم در طرح پرسش پژوهشی است. اگر خواستیم مسئله کودتای نوژه را بررسی کنیم می گویند فلانی با ارتش مخالف هست اگر گفتیم در جبهه اینقدر زیارت عاشورا و دعای کمیل نداشتیم می گویند این با دین مخالف است. می گوییم زمان جنگ کسی را به زور سرنماز نیاوردیم که شما در ادارات ابلاغیه می زنید که سروقت نماز بخوانید. می گویند این با دین مخالف است. باز به بحث قبلی برمی گردم. واژه هایی مثل، قهرمانی،‌ ایثار، شهامت، ادب، متانت، رفاقت، فداکاری و ... همه اینها واژه های روان گرایی هستند که در جنگ و در بطن زندگی اجتماعی ما وجود داشتند. متاسفانه آن فکر و انرژی که این ملاحظات، برچسب ها و تقدس های افراطی را و بعضی از واژه های روان گریز مثل عصبانیت، ژنده پوشی، اخم، برخورد را جایگزین واژه های روان گرا کرد. ، با این واژه ها معنای حزب اللهی را عوض کردند. اینها اثرات روانی خود را در طول زمان بر جامعه می گذارد.این واژه های روان گریز را کسانی جایگزین واژه های روان گرا کردند که به اندازه انگشتان دست در این زندگی اجتماعی جنگ نقش نداشتند و اگر هم بودند پنج فشنگ تفنگ از کنارشان رد نشد. آمدند و رفتند و نماندند اما به دنبال اهداف خود و با استفاده از حضور در جبهه منفعت بردند. اما همان اثرات روان گریزی در سطح جامعه تاثیر خودش را گذاشته طوری که من بسیجی خجالت می کشم بگویم من بسیجی هستم.

حیات: فکر می کنید بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس با مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ چه تعاملی با همدیگر دارند؟
درودیان: مرکز مطالعات، یک مرکز تحقیقاتی بوده که از اول هم با رویکرد تاریخی و تحقیقاتی تاسیس شده است و براساس اسناد و مدارک جمع آوری شده از دوران جنگ کتاب هایی را منتشر کرده است. من فکر می کنم، جنبه های حوزه کاری که بنیاد وارد آن شد، خیلی در حوزه بنیاد نبوده است به همین دلیل هم هیچ کارکردی نداشته مثل تالیف ‌دایرةالمعارف جنگ و دیگر تحقیقات دیگر،‌ که کار بنیاد نیست زیرا شان بنیاد،‌ شان سیاستگذاری است. و این چنین کارهای پژوهشی در جایگاه بنیاد نیست ضمن آنکه فلسفه و وظایف بنیاد، تبلیغاتی است و در این کار هم موفق عمل کرده است.اما بنیاد از روز اول تاکنون نتوانسته است هیچ پروژه تحقیقاتی را به سرانجام برساند.مثلا پژوهش سه جلدی دایرةالمعارف و تاریخ جنگ را که در زمان چمران شروع به کار کردند بنیاد اعلام کرد که کار ضعیف است و قابل چاپ نیست. یک بار دیگر هم نزدیک به 20 میلیون تومان برای طراحی طرح مطالعاتی به موسسه اندیشه ناب دارند زمانی که محسن رشید آنجا بود و با آن ها ارتباط داشت آن طرح هم به جایی نرسید. به نظر من، جایگاه بنیاد به عنوان مجری پروژه های بزرگی نیست بلکه جایگاهش اصل سیاستگذاری است با رویکرد تبلیغات است.
مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ قرار نیست هیچ تعاملی با بنیاد حفظ آثار داشته باشد. چون بنیاد کل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس از نظر ساختاری و سازمانی با بنیاد حفظ آثار در سپاه و ارتش تعامل سازمانی دارد و از نظر سازمانی نیز هیچ رقیب سازمانی ندارد و همه اسناد بنیاد جز جریده روزنامه چیزی نیست درحالی که مرکز مطالعات همه اسنادش ضبط و ثبت نوارهای جلسات اتاق جنگ و جلسات عملیاتی است که تصمیم گیرهای سرنوشت سازوحساس دوران هشت ساله جنگ را شامل می شود.
سوداگر: یک خلاء در مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ و بنیاد وجود داشته و هست و یک سری مسائل مثل صنفی برخورد کردن و تعارضاتی بین مطالعات ارتش و سپاه نیز وجود داشته است. به همین دلیل مقام معظم رهبری بعد از مطالعه آثار، پی نوشت فرمودند که موضوعاتی باید بررسی شود. مسئله دیگر مطالعه و بررسی خروجی های تولید شده بود. به همین دلیل راه اندازی پژوهشکده علوم و معارف دفاع مقدس در ستاد کل مصوب شد تا آثار تحقیقاتی بدون اشتباه و با دقت و بررسی و حساسیت زیاد منتشر شود و در اختیار علاقه مندان قرار گیرد.

[ ۱۳۸٦/۱٢/٦ ] [ ۱:٥٦ ‎ق.ظ ] [ ]

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

موضوعات وب
 
صفحات اختصاصی
امکانات وب
RSS Feed



فروش بک لینک طراحی سایت