دفـــــــــــاع مقدس
 
نويسندگان

عملیات کربلای5؛ سرنوشت‌ساز در سال سرنوشت جنگ
 
عملیات کربلای 5 مهمترین عملیات رزمندگان سپاه اسلام در طول هشت‌سال دفاع مقدس است، چرا که سرنوشت جنگ را در سال سرنوشت رقم زد و دشمن تا بن دندان مسلح و حامیان او با پی بردن به قدرت سپاهیان اسلام، تلاش‌های خود را  برای پایان دادن به جنگ آغاز کردند و به این ترتیب قطع‌نامه 598 از سوی سازمان ملل متحد صادر گردید.
پس از متوقف شدن عملیات کربلای 4 به دلیل دست‌نیافتن ایران به اهداف پیش‌بینی شده، تصمیمگیری برای عملیات بعدی بین فرماندهان آغاز شد. عملیات کربلای4 شرایط خاص خود را داشت و دشمن با کمک‌های ویژه امریکا مواجه بود، چرا که امریکایی‌ها بعد از ماجرای مک‌فارلین می‌خواستند حسن‌نیت خود را به عراق به اثبات برسانند. لذا با کمک‌ آواکس‌های مستقر در عربستان و سایر منابع جاسوسی جزیی‌ترین اطلاعات را در اختیار نیروهای بعثی قرار دادند. توقف نبرد در کربلای 4  اوضاع را به هنگام انتخاب منطقه عملیاتی پیچیده و دشوار می‌ساخت، در چنین شرایطی تنها انجام یک عملیات نمی‌توانست راهگشا باشد، بلکه عملیات می‌بایست از شرط تضمین پیروزی و همچنین شرایط و ویژگی‌های لازم مناطق آزاد شده به سود جمهوری اسلامی بهره‌مند باشد. از طرفی تجربه شکست در عملیات والفجر 8 درس‌های بزرگی برای عراقی‌ها داشت و آنها سعی داشتند تا آن ماجرا تکرار نشود و ...


فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی ایران با بررسی‌های به عمل ‌آمده به این نتیجه رسیدند که منطقه عمومی کربلای4 برای اجرای عملیات بعدی انتخاب شود، به این ترتیب غرب نهر جاسم برای عملیات انتخاب شد.
ارزش سیاسی نظامی منطقه، استقرار یگان‌های خودی در منطقه و نقش آن در غافلگیری دشمن،  تناسب منطقه با توان موجود، انطباق ویژگی‌های منطقه شلمچه با شعار «عملیات سرنوشت‌ساز» در سال سرنوشت، قابل پدافند بودن منطقه به دلیل وجود عوارض مناسب، امکان اجرای آتش مناسب و موفقیت نیروهای عمل‌کننده در محور شلمچه(5ضلعی) در عملیات کربلای4 از جمله عواملی بود که علت انتخاب عملیات را به خوبی آشکار می‌سازد.
تأخیر افتادن در عملیات ما موجب شده بود تا حدفاصل عملیات والفجر 8 و کربلای 4، عراقی‌ها خود را تجهیز و نیروهایشان را تقویت کنند. تبلیغات گسترده‌ای بعد از عملیات کربلای 4 علیه ایران صورت گرفت و حتی گفته می‌شود که صدام حسین به حج رفت و در حالی که کلت خود را هم برکمر بسته بود می‌گفت:« به شکرانه شکست ایران آمده‌ام طواف کنم.»
 
 اهداف عملیات
منطقه شلمچه به لحاظ اهمیت سیاسی و نظامی آن، به عنوان یکی از محورهای وصولی شهر بصره، همواره در زمره اهداف قوای نظامی جمهوری اسلامی ایران قرار داشت. در صورت تسلط بر این منطقه، جمهوری اسلامی می‌توانست برتری خود در جنگ را به اثبات برساند. تصرف کانال ماهی در شمال، منطقه 5ضلعی در مرکز و جاده شلمچه اهداف اولیه عملیات بود که دسترسی به آنها بسیار دشوار به نظر می‌رسید.
دشمن هم در راستای سیاست خود که حفظ بصره بود از امکانات گسترده‌ای با حجم موانع زیاد در منطقه بصره بهره می‌برد.
موقعیت منطقه
منطقه عملیاتی شلمچه که در جنوب شرقی شهر مهم بصره قرار گرفته و تقریباً نزدیکترین محور وصولی به این شهر به شمار می‌آید، به مناطق و محورهای زیر محدود است: از شمال، به آبگرفتگی جنوب زید از شرق، به دژ مرزی ایران و عراق از جنوب، به رودخانه اروند و اروند صغیر از غرب، به کانال زوجی و شهرهای تنومه و الحارثه. این منطقه از تعداد زیادی نهر، کانال، خاکریز، جاده و ... تشکیل شده بود که همه آنها در بخش شمالی اروند قرار داشتند.
 آب‌گرفتگی به وسعت 75کیلومتر مربع بی‌آنکه از عمق آن مطلع باشند یکی دیگر از موانع پیش‌روی رزمندگان اسلام بود. استفاده از کانال‌های فرعی برای عبور دشمن جهت ارتباط با سنگرهای پیاده و تانک نیز موجب سختی کار می‌شد.
کانال زوجی، پنج ضلعی، میدان‌های متعدد مین و سیم خاردار و خورشیدی‌ها نیز تکمیل‌کننده موانع طبیعی و مصنوعی دشمن بودند. انواع مختلف موانع بلوکی و سیمانی به همراه سنگرهای مستحکم کار را بسیار پیچیده می‌کرد. خاکریزهای هلالی‌شکل (نونی‌شکل) به ارتفاع هفت متر و قطر 300متر و عرض سه متر از دیگر ابتکارات دست‌ساز دشمن بعثی با کمک‌های غربی‌ها بود.کارشناسان کشورهای غربی از جمله امریکا، شوروی، آلمان، انگلیس و فرانسه که وارد منطقه شده بودند مدعی شدند که 80 تا 90 درصد منطقه شلمچه مسلح به انواع موانع است و اگر ایرانی‌ها از این موانع عبور کنند دیگر هیچ مانعی در دنیا جلودار آنها نخواهد بود.
شرح عملیات
سرانجام عملیات کربلای 5 در تاریخ 19 دی 1365 و در ساعت 1:35 بامداد با رمز مبارک یا زهرا(س) آغاز شد. مرحله اول عملیات 17 روز به طول انجامید و حجم سنگین آتش در منطقه وجود داشت.
عملیات در شب دوم در حالی ادامه یافت که دشمن با آگاهی از تلاش اصلی فرماندهی عملیات، یگان‌هایی را که به فاو و سایر مناطق عملیاتی برده بود، به سرعت به منطقه شلمچه منتقل می‌کرد. بخش اعظم تلاش دشمن به عقب راندن نیروها از غرب کانال و نیز جلوگیری از ایجاد الحاق در مثلث نوک کانال معطوف شده بود. به همین خاطر، در این شب که قوای قرارگاه‌های قدس و نجف وارد عمل شده بودند، عواملی همچون آتش دشمن، نداشتن مواضع مناسب برای پدافند و ... موجب شد تا فقط به انهدام نیروی دشمن و استحکام مواضع متصرفه در روز اول و نیز بر‌هم‌ریختن آرایش نیروهایی که خود را برای پاتک آماده می‌کردند، بسنده شود. با آغاز روشنایی روز دوم عملیات، پاتک‌های سنگین دشمن - بیش از 20 مورد - در غرب کانال پرورش ماهی شروع شد که در هر پاتک، رزمندگان خودی با تحمیل تلفات به یگان‌های دشمن، آنها را عقب می‌راندند.
در شب سوم، پد «بوبیان»، بخشی از جاده آسفالت در جنوب کانال پرورش ماهی، پل دوم و نیز مواضع هلالی شکل نوک کانال به تصرف نیروهای قرارگاه کربلا درآمدند. نیروهای قرارگاه نجف نیز ضمن تصرف سومین موضع هلالی شکل، روی دژ مرزی پیشروی کردند. همچنین، قوای قرارگاه قدس حرکت خود را در شرق نهر دوعیجی آغاز کرده و ضمن پاکسازی مواضع هلالی شکل سوم و چهارم، به جاده شلمچه دست یافتند و در نتیجه، یگان‌های دو قرارگاه قدس و نجف موفق شدند اهداف مرحله اول عملیات را تامین کنند. در ادامه، یگان‌های قرارگاه قدس به منظور تصرف خط دشمن در مجاورت نهر جاسم به پیش رفتند، لیکن به دلیل مقاومت نیروهای عراقی که تا صبح روز بعد ادامه داشت، مجبور شدند تا خط نهر دوعیجی عقب‌نشینی کنند. ساعت 9 صبح فشار هوایی و بمباران خطوط عملیاتی و عقبه‌های خودی همراه با به‌کارگیری سلاح‌های شیمیایی افزایش یافت و دشمن توانست نیروهای مستقر در محور کانال ماهی را عقب براند. در شب چهارم نیز طرح عملیات شب قبل مجدداً تکرار شد و همه یگان‌ها - به جز یک یگان که وارد بوارین شده بود - پس از انهدام نیرو و در نهایت با روشن شدن آسمان به خطوط پدافندی روز قبل خود بازگشتند تا برای آغاز ماموریت‌بعدی‌آماده‌شوند. در ابتدای روز چهارم، پاتک دشمن به جزیره بوارین آغاز شد که با تلاش نیروهای قرارگاه نجف این پاتک با ناکامی مواجه گردید. در محور قرارگاه کربلا نیز برای حفظ مواضع جناح راست و تثبیت موقعیت در منطقه کانال پرورش ماهی، نیروهای خودی به رها کردن آب مبادرت ورزیدند. به این ترتیب، پیشروی در این محور متوقف شد و عملیات با دو هدف اصلی تصرف خط نهر جاسم و پاکسازی جزیره بوارین ادامه یافت. از ساعت 3 بامداد روز پنجم عملیات، دشمن پاتک خود را در غرب کانال ماهی همراه با شدیدترین و پرحجم‌ترین آتش توپخانه در طول جنگ آغاز کرد و نهایتاً پس از حدود 5/2 ساعت تنها توانست دو موضع هلالی شکل را بازپس‌گیرد. با فرا رسیدن شب، یگان‌های قرارگاه نجف ماموریت دیگری را با هدف تصرف کامل بوارین و مقر دشمن آغاز کردند و موفق شدند فقط به هدف دوم (تصرف مقر دشمن) دست یابند. در روزها و شب‌های بعد نیز، رزمندگان خودی طی درگیری‌های متعدد توانستند علاوه بر استقرار در شرق نهر جاسم، قسمتی از غرب این نهر را به عنوان«سرپل» به دست‌آورند. متقابلاً دشمن در حالی که تلفات بسیاری را متحمل شده و زمین ارزشمند شرق نهر جاسم را از دست داده بود، با تداوم عملیات در غرب این نهر و پذیرش تلفات بیشتر، سرانجام برای جلوگیری از پیشروی قوای نظامی سپاه پاسداران،تعداد زیادی از یگان‌های خود را وارد منطقه کرد. در این میان، با توجه به مشکلات، موانع و کمبودهای موجود به نظر می‌رسید تداوم عملیات در غرب نهر جاسم و دستیابی به کانال زوجی به سهولت امکان‌پذیر نیست. بنابراین، در تاریخ 7/11/1365 مقرر شد مهلت دوهفته‌ای به یگان‌های عمل کننده -فرصت بازسازی و تجدید قوا - داده شود تا آمادگی لازم را برای ادامه عملیات بیابند. شامگاه سوم اسفند ماه مرحله تکمیلی عملیات آغاز شد و نیروها با پیشروی در محور نهرجاسم موفق شدند چهارراه شلمچه را به تصرف خود درآورند. دشمن برای مقابله با رزمندگان سپاه اسلام دست به پاتک‌هایی زد و در نهایت به دلیل شکست سنگین خود اقدام به استفاده از عوامل مختلف شیمیایی کرد. نیروهای اسلام موفق شدند تا روز 13 اسفند ماه ضمن پیشروی در غرب کانال ماهی و تصرف هلالی شکل و نیز تسخیر یکی از مستحکم‌ترین قرارگاه‌های بعثی در منطقه به انهدام دشمن بپردازند.
تاکتیک‌های به‌کاررفته در این عملیات کمک شایانی را جهت به‌دست‌آوردن پیروزی نصیب رزمندگان کرد.
 رزمندگان مانع تخلیه آب‌گرفتگی منطقه شدند تا حجم آب افزایش یابد و تسهیل در حرکت قایق‌ها و نفربرها از جمله نفربر خشایار صورت گیرد. جاده‌سازی‌ها و شناسایی‌های دقیق از مواضع دشمن نیز یکی از اقدامات موثر برای پیشروی یگان‌های عمل‌کننده بود.
نتایج عملیات
 رزمندگان با درهم شکستن مستحکم‌ترین خطوط دفاعی دشمن و انهدام قوای آنان موقعیت برتر سیاسی نظامی ایران را که با فتح فاو حاصل شده بود در عملیات کربلای 5 تثبیت کردند و زمینه خاتمه جنگ را از موضع برتری ایران فراهم کردند. بعد از موفقیت بزرگ ایران و با توجه به اینکه بصره در موقعیت و تیررس ایرانی‌ها قرار داشت، تلاش بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ آغاز شد و به این ترتیب قطع‌نامه 598 از سوی سازمان ملل متحد صادر گردید.
روزنامه زود‌دویچه سایتونگ می‌نویسد:« شکی نیست که ایران در عملیات اخیر خود تحت عنوان کربلای5 مناطقی را در غرب شط‌العرب(اروندرود) به تصرف خود درآورد و عراق هم مجدداً به تلافی عملیات نظامی ایران، حمله به شهرها را شروع کرده و قصد دارد مردم غیرنظامی را با بمباران و پرتاب موشک بترساند. عملیات ایران نشان‌دهنده و ثابت‌کننده آن است که با هر وجب پیشروی ایران موضع سیاسی صدام در بغداد ضعیف‌تر می‌شود و ایران در موضع برتری قرار می‌گیرد.»
 عبور از موانع نفوذناپذیر دشمن در شرق بصره و حضور در حومه این شهر به گونه‌ای اهمیت یافت که متعاقب این عملیات: - موقعیت سیاسی و نظامی عراق تضعیف شد و در نتیجه حملات گسترده این کشور به مراکز اقتصادی، صنعتی و مسکونی ایران بار دیگر آغاز شد. - اوضاع جبهه‌های نبرد به سود قوای نظامی ایران تثبیت شد و سپاه پاسداران یکی از ارزنده‌ترین تجارب نظامی خود را کسب کرد.
آمار انهدام نیروی دشمن از شروع عملیات تا پس از عملیات تکمیلی کربلای 5 الف- انهدام 55 تیپ زرهی، مکانیزه، نیروی مخصوص و پیاده به میزان 100درصد و 67 تیپ به میزان 50درصد ب- کشته شدن حدود 30 هزار نفر و مجروح شدن حدود 70 هزار نفر. ج- به اسارت درآمدن 2650 نفر د- انهدام 870 تانک و نفربر، 1000 خودرو، 180 توپ صحرایی، 120 توپ ضدهوایی، 400 خمپاره انداز و تفنگ 106 میلیمتری، 45 هواپیما و 7 هلی‌کوپتر هـ- اغتنام 230 تانک و نفربر، 200 خودرو، 20 توپ صحرایی، 100 توپ ضدهوایی، 250 خمپاره‌انداز و تفنگ 106 میلیمتری و 100 دستگاه مهندسی.
آمارهای متفاوتی از تلفات عراقی‌ها ذکر شده است. جلال طالبانی رهبر اتحادیه میهنی کردستان عراق(رییس جمهور کنونی ) در آن زمان درباره تلفات زیاد عراقی‌ها گفته بود:« خبری به دست ما رسید که فرمانده سپاه یکم گفته است ما در عملیات کربلای 5 بیش از 50 هزار تن تلفات داشتیم.»
تلاش شبانه‌روزی عزیزان رزمنده موجب شد تا نتیجه عملیات به نفع جمهوری اسلامی ایران رقم بخورد. در این عملیات بزرگانی چون شهید حاج  حسین خرازی(فرمانده لشکر امام حسین)، شهید عبدالله میثمی(نماینده امام در قرارگاه خاتم‌الانبیا) و شهید اسماعیل دقایقی( فرمانده لشکر بدر) و ... به شهادت رسیدند. یاد حماسه‌سازان این عملیات که با جاری کردن خون پاکشان عرصه را برای دشمن تنگ و تنگ‌تر کردند و با ندای الله اکبر خود لرزه‌ای بزرگ بر پیکر دشمن وارد ساختند، گرامی‌باد.

 

[ ۱۳٩٠/۱٠/٢۱ ] [ ٢:٤٩ ‎ق.ظ ] [ ]

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

موضوعات وب
 
صفحات اختصاصی
امکانات وب
RSS Feed



فروش بک لینک طراحی سایت