دفـــــــــــاع مقدس
 
نويسندگان

 

حماسه 8 سال دفاع مقدس بدون شک یکی از مهم‌ترین و ماندگارترین دوران تاریخ پرفراز و نشیب ایران است که درس‌های زیادی به ایرانیان به‌خصوص نسل جوان ایران زمین آموخت، حماسه‌ای که با وجود حمایت همه‌جانبه کشورهای استکباری و اعراب منطقه و حتی سازمان‌های به ظاهر بی‌طرف بین‌المللی از رژیم متجاوز بعث عراق و مظلومیت و بی‌پناهی ملت ایران، با پایمردی و جانفشانی جوانان باغیرت ایرانی، برگی بی‌بدیل از شجاعت و شهامت را در تاریخ کهن ایران زمین به یادگار گذاشت. 

 

در این مقاله بر آنیم تا نقش بزرگ‌ترین سازمان ملل متحد که نقش اصلی در کنترل منازعات و مناقشات غیرمتعارف میان کشورهای عضو این سازمان ایفا می‌کند را درخصوص جنگ ایران و عراق مورد بررسی و مداقه قرار دهیم تا مشخص گردد که این سازمان در کنترل و مهار تجاوز بی‌رحمانه ارتش عراق و حامیانش - که با حمایت اکثر کشورهای تاثیرگذار عضو سازمان ملل متحد انجام گرفت - تا چه حد منطقی، بی‌طرفانه و موفق عمل کرده است. ‌  


10 قطعنامه سازمان ملل درباره جنگ ایران و عراق  

 

حماسه 8 سال دفاع مقدس بدون شک یکی از مهم‌ترین و ماندگارترین دوران تاریخ پرفراز و نشیب ایران است که درس‌های زیادی به ایرانیان به‌خصوص نسل جوان ایران زمین آموخت، حماسه‌ای که با وجود حمایت همه‌جانبه کشورهای استکباری و اعراب منطقه و حتی سازمان‌های به ظاهر بی‌طرف بین‌المللی از رژیم متجاوز بعث عراق و مظلومیت و بی‌پناهی ملت ایران، با پایمردی و جانفشانی جوانان باغیرت ایرانی، برگی بی‌بدیل از شجاعت و شهامت را در تاریخ کهن ایران زمین به یادگار گذاشت. 

در این مقاله بر آنیم تا نقش بزرگ‌ترین سازمان ملل متحد که نقش اصلی در کنترل منازعات و مناقشات غیرمتعارف میان کشورهای عضو این سازمان ایفا می‌کند را درخصوص جنگ ایران و عراق مورد بررسی و مداقه قرار دهیم تا مشخص گردد که این سازمان در کنترل و مهار تجاوز بی‌رحمانه ارتش عراق و حامیانش - که با حمایت اکثر کشورهای تاثیرگذار عضو سازمان ملل متحد انجام گرفت - تا چه حد منطقی، بی‌طرفانه و موفق عمل کرده است. ‌  

مطابق پروتکل شورای امنیت سازمان ملل متحد در خصوص نحوه صدور قطعنامه‌های مربوط به منازعه میان کورهای عضو، این شورا بایستی شرایط زیر را در مورد صدور قطعنامه‌ها مد نظر قرار دهد: 

1- قطعنامه صادر شده بایستی بی‌طرفانه باشد و یا در صورت مشخص بودن و اثبات متجاوز، در جهت محکوم‌نمودن متجاوز و حمایت از طرف مظلوم باشد. ‌  

2- به‌موقع و در سریع‌ترین زمان ممکن برای کنترل اوضاع صادر گردد.  

3- قاطعیت، جامعیت و بازدارنگی لا‌زم راجهت کنترل اوضاع داشته باشد. 

4- منطقی و قابل اجرا بوده و از تحمیل تعهدات غیرمنطقی و غیر‌ضروری به طرفین خودداری شده باشد. 

5- تمهیدات و ساز و کارهای لا‌زم برای اجرای دقیق مفاد قطعنامه از سوی سازمان تدارک دیده شده باشد. ‌  

در طول 8 سال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران مجموعا 10 قطعنامه بین‌المللی از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد در این خصوص صادر شد که مضمون همه آنها تا حدودی در جهت کنترل و مهار جنگ بوده است. در ذیل شرایط زمانی صدور این قطعنامه آورده شده و سعی گردیده است تا اوضاع جبهه جنگ در جناح عراق و ایران در زمان قبل و بعد از صدور هر قطعنامه برای خوانندگان محترم تبیین گردد و بدین ترتیب در خصوص رعایت تمام شرایط لا‌زم برای صدور قطعنامه - مطابق پروتکل تدوین شده شورای امنیت - از سوی اعضای وقت شورا در این خصوص بحث خواهد شد. ‌  

قطعنامه اول 4977) در تاریخ 6/7/59 ‌  

اولین قطعنامه شورا در مورد جنگ تحمیلی (شماره 497) در تاریخ 6/7/59 یعنی یک هفته پس از آغاز تجاوز همه‌جانبه عراق به داخل مرزهای ایران صادر گردید. مضمون این قطعنامه توصیه به آتش‌بس دوطرفه... 

در همان زمان، تجاوز و ورود ارتش عراق به داخل مرزهای ایران و پیشروی در داخل خاک ایران کاملا‌ محرز و آشکار بوده است و هزاران کیلومتر مربع از خاک جمهوری اسلا‌می در اشغال رژیم بعث عراق بوده است. از طرفی با نگاهی به حوادث قبل از آغاز تجاوز همه جانبه عراق، من جمله تجاوزات گاه و بیگاه هواپیما‌ها و نیرو‌های زمینی و دریایی ارتش عراق و از طرفی پاره‌نمودن قطعنامه 1975 الجزایر توسط صدام حسین در مقابل دوربین‌های خبرنگاران و اعلا‌ن جنگ تمام‌عیار این رژیم علیه ایران، از همان ابتدا متجاوز معلوم بوده است. از این رو با اینکه اولین قطعنامه تقریبا به موقع بوده است لیکن در متن آن هیچ اشاره‌ای به متجاوز و محکومیت تجاوز و حمایت از مظلوم نگردیده و از طرفی قاطعیت لا‌زمی را برای جلوگیری از ادامه تجاوز نداشته و هیچ ساز و کار لا‌زمی نیز برای ملزم نمودن متجاوز برای قطع تجاوز اندیشیده نشده بود. به عبارت دیگر شورای امنیت با توصیه طرفین به آتش بس، با بی‌تفاوتی کامل، تنها از خود رفع تکلیف نموده است و این می‌توانست حتی چراغ سبزی برای ادامه تجاوز ارتش عراق از سوی رژیم بعث تلقی شود. ‌  

قطعنامه دوم 5144) در تاریخ21/4/61 

شورای امنیت در هنگام اشغال خرمشهر و تا پایان اشغال، هیچ قطعنامه‌ای درخصوص جلوگیری از قتل و تجاوز به شهروندان ایرانی وخروج نیروهای عراقی از سرزمین‌های اشغالی ایران صادر نکرد تا اینکه ایرانیان با کسب اعتماد به نفس و تجهیز قوا با چهار عملیات بزرگ ثامن‌الا‌ئمه (شروع در تاریخ5/7/60)، طریق‌القدس (تاریخ8/9/60)، فتح‌المبین (تاریخ2/1/61) و سرانجام بیت‌المقدس (تاریخ10/2/61) موفق به آزادی خرمشهر در سوم خرداد 1361 گردیدند (در پایان عملیات از مجموع13600 کیلومتر مربع که در آغاز سال دوم جنگ تحت اشغال دشمن بود 8600کیلومتر مربع آزاد و 2500کیلومتر مربع تخلیه گردید. آزادی خرمشهر نقطه عطفی در تحولا‌ت جنگ بود و از این تاریخ بود که ایران توانایی بازدارندگی و حفظ استقلا‌ل خود را به جهانیان اثبات نمود و قدرت مردمی و نظامی خود را به رخ حامیان اشغال کشید. در این زمان بود که قطعنامه دوم 5144) شورای امنیت در تاریخ21/4/61صادر شد و در آن طرفین به آتش بس و عقب‌نشینی به مرزهای بین‌المللی توصیه شدند. این قطعنامه علا‌وه بر بی‌خاصیت‌بودن با تاخیر و صرفا برای رفع تکلیف صادر شده است. 

قطعنامه سوم 5222) در تاریخ 12/7/61 

پس از آزادی خرمشهر، با توجه به افزایش روحیه نیروهای ایرانی فکر تنبیه متجاور در ایرانیان قوت گرفت تا با توجه به اینکه سازمان‌های بین‌المللی هیچ اقدام بازدارنده‌ای را به‌عمل نیاورده‌اند پس باید خود ایران اسلا‌می نسبت به تنبیه متجاوز و از کارانداختن ماشین جنگی رژیم عراق اقدام نموده تا در آتی از جانب هر متجاوزی از جمله تجاوز مجدد عراق در امان باشد.از این رو قوای ایران در تاریخ 23/4/61 یعنی 50 روز پس از آزادسازی خرمشهر، عملیات رمضان را آغاز کرد که هدف آن عقب راندن نیروهای ارتش عراق و تهدید بصره بود و این ترس خودبه‌خود برای متجاوز و سازمان‌های بین‌المللی به‌وجود آمد که ممکن است نیروهای ایرانی بخواهند وارد خاک عراق شده و در آن پیشروی نمایند لذا به مرور و با پیروزی‌هایی که ایرانیان به‌دست آوردند نگرانی حامیان رژیم بعث عراق از احتمال سقوط این رژیم و شکست آن بیشتر شد. بنابراین ضمن اقدام عملی کمک بسیار به ارتش از هم پاشیده عراق نمودند و با حضور فیزیکی نیروهای انسانی و تجهیزاتی و اطلا‌عاتی و فنی و مستشاری از سوی آمریکا، روسیه، فرانسه، مصر و سایر همقطاران شورای امنیت در تاریخ 12/7/61یعنی کمتر از 3 ماه پس از قطعنامه دوم، سومین قطعنامه 5222) را صادر کرد که در آن طرفین را به آتش‌بس فوری و عقب‌نشینی به مرزهای بین‌المللی فرا خواند که خود به‌خود این موضوع متبادر می‌شود که قطعنامه مزبور برای بازدارندگی موفقیت‌های آتی ایران صادر شده است. ‌  

قطعنامه چهارم 5400) در تاریخ 9/8/62 ‌  

از زمان آغاز جنگ یعنی دی‌ماه 1359، رژیم عراق بارها به مناطق مسکونی و شهرهای ایران حمله کرده و تاسیسات زیربنایی کشور را تخریب نموده بود، از طرفی از همان ابتدای جنگ، جنگ دریایی در مناطقی از خلیج‌فارس را آغاز کرده و کشتی‌های تجاری و نفتی ایران را مورد حمله قرار داده بود به‌طوری که برای مدتی صدور نفت ایران متوقف گردید. پس از فتح خرمشهر و قدرت‌گرفتن نیروهای ایرانی، ایران تهدید کرد که در صورت ادامه حملا‌ت عراق، تنگه هرمز را خواهد بست. با توجه به اینکه تنگه هرمز یکی از مناطق استراتژیک اقتصادی جهان درحد فاصل دریای عمان و خلیج فارس بود و روزانه ده‌ها کشتی تجاری و نفتکش متعلق به کشورهای مختلف از آن عبور و مرور می‌کرد، این تهدید برای حامیان عراق بسیار جدی و غیرقابل تحمل می‌نمود. شورای امنیت که تا پیش از این تاریخ، حمله به مناطق مسکونی و زیربنایی و کشتی‌های تجاری ایران را محکوم نکرده بود در تاریخ 9/8/62 و پس از عملیات‌های والفجر مقدماتی و والفجر 1و2و3و4 از سوی قوای ایرانی و پس از آنکه ایران نیز با چند موشک مناطقی از عراق را مورد حمله قرار داد قطعنامه چهارم 5400) را صادر کرد که در آن توقف فوری جنگ به طرفین توصیه گردیده و حمله به مناطق مسکونی و کشتی‌های تجاری محکوم شده بود. 

قطعنامه پنجم 5522) در تاریخ 11/3/63 ‌  

از اردیبهشت ماه سال 63 جنگ کشتی‌ها در خلیج فارس به‌طور آشکار آغاز شد و با توجه به تداوم تهدید ایران به بستن تنگه هرمز در صورت ادامه حملا‌ت عراق به کشتی‌های ایرانی و حمایت غرب از عراق و مشخص شدن جدیت ایران در دفاع و احتمالا‌ بستن تنگه هرمز، در این صورت بود که قطعنامه پنجم 5522) شورای امنیت در تاریخ 11/3/63 صادر شد که در آن حفظ آزادی کشتیرانی و محکومیت حمله به کشتی‌های تجاری مورد تاکید قرار گرفته بود. ‌  

قطعنامه ششم 5822)  در تاریخ 5/12/64 

از مهرماه سال 63 تا مهر ماه سال 64، سال فروکشی موقت آتش جنگ و آغاز اقدامات سیاسی از سوی ایران برای پایان جنگ بوده است. اقدامات سیاسی ایران در این سال چندان نتیجه‌بخش نبود. شورای امنیت هم در این دوران هیچ قطعنامه‌ای در حمایت از اقدامات ایران برای توقف جنگ صادر نکرد تا اینکه در تاریخ 20/11/64قوای ایران پس از ناامیدی از تلا‌ش سیاستمداران خود برای توقف جنگ، دست به اجرای عملیات والفجر 8 نمود که در آن موفق به فتح فاو و اسارت تعداد زیادی از نیروهای عراق گردید. پس از موفقیت قوای ایران قطعنامه ششم 5822) در شورای امنیت صادر شد که در آن طرفین توصیه به آتش‌بس فوری و عقب‌نشینی به مرزهای بین‌الملل شدند. در این قطعنامه مبادله اسرا نیز از طرفین درخواست شده بود. قطعنامه هفتم 5888) در تاریخ 16/7/65 در اواخر سال 64 و اوایل سال 65 عملیات والفجر 9 و کربلا‌ی یک از سوی ایران اجرا گردید و در این دوره بود که استراتژی دفاع متحرک عراق به شکست انجامیده بود. پس از این تحولا‌ت در تاریخ 16/7/65 قطعنامه هفتم 5888) شورای امنیت صادر گردید که در آن اجرای قطعنامه ششم 5822) مورد تاکید قرار گرفته بود. ‌  

قطعنامه هشتم 5988) تیرماه 1366 

در اواخر سال 65 و اوایل سال66 چندین عملیات کوچک و بزرگ از جمله کربلا‌ی 4 و 5 و10..و نصر...4توسط نیروهای ایرانی طراحی و اجرا گردید. در عملیات کربلا‌ی 5 شدیدترین درگیری‌های طول جنگ در پشت دروازه‌های شهر بصره و تهدید بصره توسط ایران به وقوع پیوست. در این دوران موازنه قدرت به نفع ایران بود لذا از اسفند 65 (دوباره پس از عملیات کربلا‌ی 5) تلا‌شی جهانی برای تهیه و تنظیم قطعنامه هشتم شورای امنیت موسوم به 598 آغاز شد و در پایان تیر ماه 66 به تصویب شورای امنیت رسید. همزمان تلا‌ش آمریکا برای افزایش تحریم اقتصادی و تسلیحاتی ایران نیز شدت گرفت. در این قطعنامه، تصمیم به خاتمه‌دادن به منازعه ایران و عراق گرفته شد و آتش‌بس فوری و پیداکردن یک راه حل جامع و شرافتمندانه و عادلا‌نه و عقب‌نشینی به مرزهای بین‌المللی و اعزام تیم نظارت به مرزهای دو کشور مورد تاکید قرار گرفت. می‌توان اذعان نمود که این قطعنامه تنها قطعنامه‌ای بود که می‌توانست حداقل خواسته‌های ایران را تامین کند و نسبت به سایر قطعنامه‌های صادر شده از طرف سازمان ملل منطقی‌تر جلوه نماید. ایران به‌دلیل برخی از ملا‌حظات سیاسی و نظامی ابتدا از پذیرش آن سر باز زد و پیش‌شرط‌هایی را برای پذیرش عنوان کرد. تبلیغات گسترده جهانی پیرامون قطعنامه 598، جهت تحت فشار قرار دادن ایران آغاز شد، همزمان ایران با اعزام هیاتی، تحت عنوان گروه کار به نیویورک در خصوص مذاکرات فنی و کارشناسی، پیرامون آشنایی با طرح اجرایی دبیر کل سازمان ملل، تلویحا موافقت خود را با پیش‌شرط‌هایی اعلا‌م کرد. این در شرایطی بود که عراق صریحا طرح اجرایی دبیر کل را رد کرده بود، در این رابطه یک کارشناس مرکز مطالعات استراتژیک در آمریکا چنین گفته بود: دیپلماسی ایران در قالب طرح اجرایی دبیر کل می‌باید به‌عنوان پایه مناسبی در مذاکرات مربوط به پایان جنگ قرار بگیرد و سازمان ملل باید، حق ایران به عنوان قربانی تجاوز را بپذیرد. ‌  

قطعنامه نهم 6122) در تاریخ 19/2/67 

پس از صدور قطعنامه هشتم 5988) با ادامه جنگ و تمایل عراق به خاتمه جنگ در تاریخ 19/2/67 قطعنامه نهم 6122) شورای امنیت صادر شد که در آن کاربرد سلا‌ح‌های شیمیایی از سوی عراق مورد تایید قرار گرفت و اجرای فوری مفاد پروتکل ممنوعیت استفاده از گازهای شیمیایی و محکومیت کاربرد آنها مورد توجه و تاکید قرار گرفته بود. این وضعیت در حالی بود که تاکنون بارها و بارها در عملیات‌های مختلف، ایران مورد حملا‌ت و بمباران‌های وحشتناک شیمیایی قرار گرفته بود (و آثار زیانبار کاربرد این سلا‌ح کشتار جمعی هنوز هم در ایران هر از چندی یکی را به کام مرگ می‌کشاند.) شهرحلبچه در مورخه 25/12/1366 مورد بمباران شیمیایی توسط رژیم عراق قرار گرفته شده بود. پس از این توهمی به‌وجود آمد که شاید ایران نیز به توانایی کاربرد سلا‌ح شیمیایی دسترسی پیدا نموده و اقدام عملی نماید. همانند جنگ شهرها و نفتکش‌ها! پس این قطعنامه با صورت بازدارندگی ایران از به‌کارگیری توانمندی‌های احتمالی‌اش صادر شد. البته باید اعلا‌م نمود که ایران بمباران شهر حلبچه را تهدیدی شیمیایی علیه شهرهای خود تلقی نمود. 

قطعنامه دهم 6200) در تاریخ 4/6/67 

در اوایل سال 67 پس از ناامیدی سازمان‌های جهانی از توقف پیشرفت‌های ایران و نگرانی از شکست آمریکا در تئوری جنگ بدون برنده ایران و عراق ارتش آمریکا مستقر در خلیج فارس دست به تحرکات وسیعی علیه ایران زد که مهم‌ترین آنها در تیر ماه سال 67 بود، ناو وینسنس آمریکا به فرماندهی ویلیام راجرز در یک اقدام تامل برانگیز و با اطلا‌ع کامل از اینکه هواپیمای در حال پرواز از نوع مسافربری بوده و مقصد و مبدا آن مشخص است را با شلیک یک فروند موشک از خلیج فارس، 290 مسافر ایرانی را که تمامی آنان غیر نظامی بودند به شهادت رساند. این تحرکات و نیز تحرکات ارتش عراق در جبهه جنوب، شرایط جدیدی را پیش آورد که بدنبال آن جمهوری اسلا‌می قطعنامه 598 را به رغم عدم تامین پیش‌شرط‌های خود پذیرفت. به‌دنبال آن پس از اعلا‌م آتش‌بس در تاریخ 4/6/67 و با فشار دیپلماسی جمهوری اسلا‌می، قطعنامه دهم 6200) شورای امنیت صادر شد که در آن نیز مجددا استفاده از سلا‌ح‌های شیمیایی محکوم شده و کاربرد این سلا‌ح‌ها علیه ایران مورد تایید شورا قرار گرفته بود. ‌  

عراق پس از برقراری آتش‌بس و عقب‌نشینی از خاک ایران، مناطقی از مرز که وسعت آن به2500 کیلومتر مربع می‌رسید را تا آستانه تجاوز به کویت در اختیار داشت. طی این مدت نه تنها سازمان ملل برای عقب راندن عراق از مناطق ایرانی تحت اشغال ارتش عراق اقدامی نکرد بلکه تا قبل از حمله عراق به کویت حاضر نشد تجاوز عراق به ایران را تایید کند. با حمله عراق به کویت در مرداد ماه 69 از آنجا که این رژیم نمی‌خواست همزمان در دو جبهه درگیر باشد از مناطق اشغالی ایران خارج شد، اسیران ایرانی را آزاد کرد و پایبندی خود به قرار داد 1975 الجزایر را اعلا‌م نمود. ‌  

با نگاهی به 10 قطعنامه صادر شده از سوی شورای امنیت سازمان‌ملل‌متحد و بررسی حوادث قبل و بعد از صدور این قطعنامه‌ها مشخص می‌گردد که در هیچ کدام از این قطعنامه‌ها تمامی شرایط مدون صدور قطعنامه توسط این شورا لحاظ نشده و تمهیدات لا‌زم برای اجرای کامل آنها اندیشیده نشده بود. از طرفی با توجه به شرایط زمانی صدور این قطعنامه‌ها، همگی آنان در زمانی صادر می‌شد که ایران در عرصه نبرد پیشرفت‌هایی به‌دست می‌آورد یا موازنه به نفع ایران رقم می‌خورد. لذا صدور این قطعنامه‌ها در آن زمان‌ها نه‌تنها کمکی به ایران و خاتمه جنگ نمی‌کرد، بلکه در جهت تضعیف طرف مظلوم جنگ و محدود کردن اقدامات دفاعی آن و حمایت و پشتیبانی تلویحی از متجاوز بوده است.  

 

 

خواهشمند است هرگونه نظر اصلاحی را به آدرس زیر ارسال فرمائید .

 

Naseiran@yahoo.com 

احمد سوداگر

 منابع :

1- گزارشی کوتاه، آشنایی با جنگ، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، محسن رشید، جلد اول. 

2- روز شمار جنگ ایران و عراق، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، علیرضا لطف‌ا...زادگان، جلد 1 و 2 و 7 و 44 و 47. 

3- جاده‌های سربی، خاطرات احمد سوداگر، محمد مهدی بهداروند، 1380. 

4- تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، محمد درودیان، جلد 1 و 2. 

5- متن قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد جنگ ایران و عراق. 

‌* رئیس پژوهشکده علوم و معارف بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس و فرمانده سابق لشکرهای 7، 25 کربلا‌ و 27 محمد رسول‌ا

[ ۱۳۸٩/۱٢/٢٠ ] [ ۱۱:٥٦ ‎ب.ظ ] [ ]

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

موضوعات وب
 
صفحات اختصاصی
امکانات وب
RSS Feed



فروش بک لینک طراحی سایت